گاهی به آسمان نگاه کن(ارس سرزمین زیبائی‌ها)

علوم کتابداری ، مدیریت دانش،دانستنیها، ایران شناسی،‌جهانگردی، آموزش، تاریخ و جغرافیای جهان، سینما، ادبیات جهان، هنر، صنعت، هوا و فضا و ....

صور های فلکی (2)
نویسنده : منصور داودی - ساعت ۱٢:۱٤ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٦ مهر ۱۳٩٠
 

...



از زمانهای کهن، مردم در آسمان شب در میان گروههای ستارگان، اشکالی خیالی دیده اند. با استفاده از خطوط، آنها ستارگان این گروهها را به یکدیگر متصل کرده و اشکالی به نام صورت فلکی را تشکیل داده اند. امروز طبق سیستمی بین المللی آسمان پیرامون زمین به 88 منطقه تقسیم می شود و هر منطقه در بر گیرنده یک صورت فلکی است. طرح هر صورت فلکی نمایانگر شی یا جانداری است و تعدادی از آنها به یاد شخصیتهای اسطوره ای نامگذاری شده اند. از زمین، ستارگان هر صورت فلکی مجاور یکدیگر به نظر می آیند، اما در حقیقت آنها فاصله بسیاری از همدیگر دارند. همگی آنها در فواصل مختلفی از زمین قرار دارند. اگر می توانستیم از جای دیگری از فضا به صورت فلکی جبار نگاه کنیم، طرح ستاره ای آن از آنچه که از زمین می بینیم، متفاوت می باشد.
کره آسمان
از زمین، صورتهای فلکی چنین به نظر می رسند که به داخل کره ای تو خالی معروف به کره آسمان چسبیده اند. ظاهراً این کره هر 24 ساعت یکبار در مسیری شرقی _ غربی بدور زمین می گردد. شبکه ای از خطوط معروف به بعد و میل به اختر شناسان کمک می کند تا محل ستارگان کره آسمان را بیابند و نقشه های ستارگان، تصویر کرهای فرضی بر روی صفحه ای تخت هستند.
ستاره قطبی و دبها
آنهایی که در نیمکره شنالی زندگی می کنند، می توانند به قطب شمال کره آسمان بنگرند. ستاره قطبی به این قطب بسیار تزدیک است. بر خلاف سایر ستارگان، به نظر نمی آید که با گردش زمین به دور محورش، ستاره قطبی در آسمان حرکت کند. صور فلکی پیرامون ستاره قطبی عبارتند از دب اکبر (خرس بزرگ) و دب اصغر (خرس کوچک). ستاره قطبی همواره این چنین در مجاورت قطب شمال سماوی قرار نداشته و همیشه نیز چنین باقی نخواهد ماند. چون زمین اندکی در محورش تکان می خورد، قطب شمال همیشه به نقطه ای ثابت در کره آسمان اشاره نمی کند. در عوض در طی 25800 سال ، بخش شمالی محور زمین دایره کوچکی را در نیمه شمالی کره آسمان بجای می گذارد. ستارگانی که به این دایره نزدیکترند، به نوبت قطب شمال کره آسمان را نشان می دهند.
قدر ظاهری
هنگامی که به ستارگان درخشان در اسمان شب می نگریم، برخی از بقیه درخشانترند. ستاره شناسان برای بیان میزان درخشندگی ستارگان، از یک مقیاس درخشندگی به نام قدر ظاهریاستفاده می کنند. برای اولین بار هیپارخوس، منجم یونانی قرن دوم پیش از میلاد، ستارگان را این چنین طبقه بندی کرد. سپس دامنه مقیاسش برای در بر گرفتن اجرام سماوی درخشانتر و کم نورتر، افزایش یافت.
صلیب جنوبی
ساکنان نیمکره جنوبی کره آسمان بنگرند. هیچ ستاره درخشانی مجاور این قطب نیست، اما صورت فلکی صلیب جنونی نشانه ای برای یافتن آن است. اگر چه صلیب جنونی از تمام صور فلکی کوچکتر است، اما در زمینه روشن کهکشان راه شیری جنوبی، یافتن آن آسان است. با گذشت زمان، نقطه ای از کره آسمان که محور چرخش زمین رو به آن است، تغییر مکان می دهد. در طی سالها این تغییر تنها به اندازه عرض ظاهری ماه است، ولی در خلال قرنها، این جابجایی شدید است. مثلاً اگر شهرهای نیمکره شمالی نظیرونکوور یا لندن در 3 هزار سال قبل از میلاد وجود داشتند، ساکنانشان می توانستند صورت فلکی صلیب جنوبی را ببیند.
منطقه البروج
چنین به نظر می رسد که همزمان با گردش زمین به دور خورشید، خورشید در مقابل زمینه متغیری از ستارگان حرکت می کند. مسیر سالیانه خورشید به دایره البروج و پهنه ای از آسمان که با زاویه تقریبی 9 درجه از طرفین آن گسترده می شود، به منطقه البروج معروف است. تمدنهای باستانی برای اندازه گیری زمان، منطقه البروج را به 12 صورت فلکی تقسیم کردند ولی اکنون صورت فلکی دیگری به نام حوا به این باریکه آسمان افزوده شده است.
صور فلکی مهم
برخی از 88 صور فلکی از سایری معروفتند، و طرحهایی دارند که فوراً تشخیص داده می شوند. این طرحها همچون نشانه به ستاره شناسان در یافتن آنها در آسمان شبانه کمک می کنند. بهترین نمونه، جبار (شکارچی)، از درخشنانترین صور فلکی اسمان، است. صورت فلکی معروف دیگر دب اکبر (خرس بزرگ) است . دب اکبر شامل هفت ستاره درخشان است که برای مدتهای طولانی علاوه بر ستاره شناسی، در دریانوردی نیز راهنمای مفیدی بوده اند.
آندرومدا----------------- المراة المسلسله- شمال
آریس------------------- حمل- شمال
لینکس------------------ سیاهگوش- شمال
اوریگا------------------ ارابه ران- شمال
لیرا--------------------- شلیاق(چنگ رومی)- شمال
بوتیس------------------ عوا(گاوران)- شمال
کاملوپاردالیس----------- زرافه- شمال
سرطان----------------- خرچنگ- شمال
کانیزوناتیکی------------ سگهای شکاری- شمال کانیس ماینر------------ کلب اصغر- شمال
کاسیوپیا--------------- ذات الکرسی- شمال
پگاسوس-------------- فرس اعظم(اسب بالدار)-شمال
پرسیوس-------------- برساوش- شمال
سفیوس---------------- قیفاووس- شمال
پیسیز ------------------حوت- شمال
کمابرنیسیس------------ گیسوان برنیکه- شمال
ساجیتاریوس-----------قوس(رامی)- عقرب-شمال
سیگنوس-------------- دجاجه(قو)- شمال
تاروس------------ ثور- شمال
دراکو---------------- اژدها- شمال
ایکولیوس------------ قطعه الفرس- شمال
اورسا میجر--------- دب اکبر- شمال
جمینی-------------- جوزا(دوپیکر)- شمال
اورسا ماینر--------- دب اصغر- شمال
هرکولیس------------ هرکول- شمال
ولپکیولا------------- ثعلب(روباه)-شمال
کرونا بوریالیس-------- اکیل شمالی- شمال
ساجیتا ---------------- سهم(تیر)- شمال
لئو---------------------- اسد- شمال
لاسرتا------------------- چلپاسه(سوسمار)- شمال
دولفینوس------------دلفین-شمال
ماینر---------------- اسد اصغر- شمال
----------------------------------------------------------------
آکوئیلا------------------ عقاب- هردو
مونوسرس--------------- تکشاخ- هردو
آفیکوس---------------- حوا(مار افسای)- هردو
اریون----------------- شکارچی(جبار)- هردو
سیتوس---------------- قیطس- هردو
سرپنس --------------- حیه(مار)- هردو
ویرگو--------------- سنبله- هردو
هایدرا--------------- شجاع(مار باریک)- هردو
سکستانز------------- السدس- هردو
------------------------------------------------------------------
گراس-------------- درنا- جنوب
ولا ----------------- بادبان- جنوب
هایدروس------------- هیه الماء(مار آبی)- جنوب
ولانز---------------- ماهی پرنده- جنوب
هارولوجیوم--------- ساعت- جنوب
تریانگولوم آسترال---- مثلث جنوبی- جنوب
اریدانوس------------ نهر- جنوب
توکانا--------------- طوقان- جنوب
فروناکس------------ کوره- جنوب
تلسکوپیوم------------ تلسکوپ- جنوب
کریتر----------------- باطیه- جنوب
اسکالپتر--------------- حجار(سنگتراش)-جنوب
کراکس---------------- صلیب جنوبی- جنوب
اسکاتوم--------------- سپر- جنوب
آنتلیا--------------------- تلمبه- جنوب
لئوآپوس------------------- مرغ بهشتی- جنوب
درادو---------------- ماهی طلایی(ابوسیف)- جنوب
پیکسیس---------------- قطب نما- جنوب
کرونا آسترالیس-------- اکیل جنوبی- جنوب
سیرسینوس------------- دوپرگار- جنوب
پیسیزآسترینوس--------- حوت جنوبی- جنوب
کلومبا -----------------حمامه(کبوتر)- جنوب
پایپس------------------ کشتی دم- جنوب
کروس---------------- کلاغ- جنوب
پیکتور----------------- سه پایه نقاش- جنوب
شاملئون---------------- حربا(آفتاب پرست)- جنوب
لیبرا-------------------- میزان- جنوب
آرا--------------------- آتشدان- جنوب
لوپوس----------------- گرگ- جنوب
آکواریوس-------------- دلو- جنوب
لپوس------------------- خرگوش(ارنب)- جنوب
منزا--------------------- کوهمیز- جنوب
سیلوم-------------------- قلم- جنوب
میکروسکوپیوم----------- میکروسکوپ- جنوب
موسکا------------------ ذبابه(مگس)- جنوب
نرما-------------------- گونیا- جنوب
کانیس میجر------------ کلب اکبر- جنوب
اکتناز------------------ ثمن- جنوب
کاپریکوموس----------- جدی- جنوب
کارینا----------------- حمال- جنوب
پاو------------------- طاووس- جنوب
سنتاروس------------- قنطروس- جنوب
رتیکولوم-------------- شبکه- جنوب
فونیکس--------------- عنقا(سیمرغ)- جنوب